Samen Leren in de Balie

By October 2, 2014 Uncategorized 2 Comments

Toch nog even kort over de avond in de Balie van gisteren. Ik ging met gemengde gevoelens naar huis. Aan de ene kant heb ik een mooi betoog van Michel Couzijn gehoord en heb ik bij alle politieke partijen ook veel aanknopingspunten gehoord om gezamenlijk verder te gaan. Aan de andere kant viel het toch tegen, in plaats van een algemeen debat over had ik meer het gevoel bij een Algemeen Overleg (AO) over onderwijs te zitten. Dat lag denk ik voor een gedeelte aan de setting en ook de leiding van Felix Rottenberg. Ik hield bewust mijn mond dus daar had ik zelf misschien ook wel een aandeel in. Na het Volkskrant artikel wil ik niet dat Samen Leren de Evers & Kneyber show wordt want dat is het ook niet. Ik zat wel regelmatig op het puntje van mijn stoel, vandaar toch even een korte reflectie

Vakken

Ondanks dat ik een zure tweet van een opiniemaker voorbij zag komen waarom er een leerling op het podium stond vond ik het juist sterk dat Annelotte Lutterman, voorzitter van LAKS, kort en krachtig reflecteerde op Samen Leren. Een docent is meer dan een wandelende encyclopedie, doe wat aan de lerarenopleidingen, een nieuw curriculum is een heel goed idee en zeker niet minder vakken, het funderend onderwijs is er voor algemene vorming. Daar kwam het in een spraakwaterval op neer. Wijze woorden.

Finland

Na een inleiding vanuit de persoonlijke noodzaak van Jet Dekkers voor Samen Leren kregen we een voortreffelijke bijdrage, van Michel Couzijn aka Hannes Minkema. (Presentatie hier te vinden). Michel stelde een heleboel terechte vragen bij Samen Leren. Waarbij hij het eeuwige Finland als voorbeeld en uitgangspunt nam. Finse leraren hebben status, autonomie en tijd en ruimte om onder andere bij elkaar in de klas te kijken Hele fijne omstandigheden om in te werken. Precies datgene waar ik het ook mee eens ben.

“Tijd!” riep Paul van Meenen gisteren tijdens het debat, en ik kon niet anders dan instemmend ja knikken. Tijd is voor mij een van de grootse obstakels in het onderwijs. Terecht stipte Michel aan dat de pizzasessies van leerKRACHT vaak in de avond plaatsvinden. Daarom staat ook in Samen Leren dat de onderwijs- en lestijd geflexibiliseerd moet worden. Dat kan betekenen dat leerlingen minder les krijgen, maar ook meer. Een leerling met een taalachterstand zal veel misschien meer instructie nodig hebben dan de1000 uur die we nu hebben, die internationaal toch al een verre uitschieter is. Maar het kan ook veel minder zijn, dat is een beslissing die bij scholen en leraren ligt.

Wat betreft de status van het beroep. Die is nu eenmaal anders in Nederland, daar ontkom je niet aan. Dat heeft niet alleen iets te maken met salaris, zoals je ook in Finland ziet. Alhoewel dat in Nederland waarschijnlijk een grotere rol speelt. Finland is en kan ook niet het enige voorbeeld zijn. In Singapore hebben ze een slag weten te maken in kwaliteit en status door juist wel veel diverse ontwikkelingstrajecten creëerden voor docenten die ook bleven lesgeven. Net zoals Michel ook doet als lerarenopleider.

Op die vermaledijde lerarenopleidingen sloeg het debat helaas dood, ook na een terechte waarschuwing van Arjan van der Meij. Los van het feit dat er waarschijnlijk een vorm van selectie moet komen moet ook de inhoud en didactiek van de lerarenopleidingen veranderen. Niet alleen aandacht besteden aan de noodzakelijke vakinhoudelijke, didactische en pedagogische kennis en vaardigheden. Ook de context waarin je als leraar opereert binnen en buiten de school en eigenaarschap nemen voor je onderwijs moeten een plaats krijgen.

Verbetercultuur

“Laat iedereen met elkaar in gesprek komen” zei Michel Rog. Daarmee doelde hij op docenten. Helemaal mee eens, dat is juist ook een van de doelstellingen van Samen Leren. De richting die we in het onderwijs op zouden moeten gaan is inderdaad veel meer bij elkaar in de klas kijken, onderwijs voorbereiden, onderzoeken wat goed gaat en beter kan. Om Jaap Versfelt’s mantra er nog maar eens in te gooien: “samen elke dag een beetje beter”. Dat heet in andere woorden Peer Review en dat kan vele vormen aannemen. Dat Samen Leren oplegt hoe dat moet klopt niet, dat het gebeurt wel. Als de facilitering in tijd en ruimte er is dan mag je ook van leraren verwachten dat ze dat in een of andere vorm doen. En waarom werd maar weer eens duidelijk bij de aanklacht van de startende docent. Die slechte begeleiding is ook onderdeel van een onverschillige cultuur die we niet willen.

Toetsen en verantwoordelijkheid

Een van de doelstellingen van “samen een elke dag een beetje beter” cultuur is dat scholen steeds meer professionele leergemeenschappen worden. Als we de inspectie meer op afstand willen en het daadwerkelijk over het onderwijs zelf willen hebben dan zul je dat ook moeten waarborgen. Absolute vrijheid bestaat niet en is zeker geen garantie voor kwaliteit. Scholen, lees docenten en schoolleiders, die regelmatig elkaar bezoeken, bevragen en leren van elkaar zorgen ervoor dat we daadwerkelijk gaan leren in plaats van protocollen en lijstjes afwerken. En voorkomt dat we uit armoede ons alleen maar voor richten op cijfers.

Dat betekent ook dat de rol van toetsen anders moet worden. Onderdeel van goed onderwijs is een sterke formatieve cultuur en veel individuele feedback. Kijken naar die kwaliteit betekent niet dat al die formatieve data door een inspectiemallemolen moet, maar wel dat er via bijvoorbeeld leergemeenschappen wordt gekeken naar de kwaliteit van dat formatieve proces door naar leerlingwerk en het werk van docenten te kijken.

Curriculum en legitimatie

Het is interessant dat Finland werd genoemd omdat daar juist een groot debat over curriculumvernieuwing is begonnen. Om min of meer dezelfde redenen als hier. Dat we curriculumvernieuwing bepleiten betekent niet dat dat roekeloos is. Het sluit aan bij eerdere debatten en rapporten. Kijk bijvoorbeeld naar het rapport van de Onderwijsraad “Een eigentijds Curriculum” en “Naar een lerende economie” van de WRR. Die vernieuwing gaat er vanuit die politieke realiteit gewoon komen. Dan kan je als beroepsgroep en onderwijs in het algemeen weer rustig afwachten wat er aan zit te komen of je trekt het initiatief naar je toe.

Die rapporten zijn overigens niet de hele legitimatie van Samen Leren. Op zichzelf zijn we natuurlijk niemand, behalve dat we allemaal les geven en/of een school leiden. Vanuit die positie hebben we duidelijke ideeën hebben waar het heen moet. Aan de andere kant sluit het onder andere heel goed aan bij Actieplan Onderwijs 2.0 van de AOB, VO 2020 van de VO-Raad en standpunten van verschillende politieke partijen. Zoals gisteren ook bleek overigens. Dat betekent nog niet een eigen achterban, maar wel een synthese waar alle traditionele partijen nog niet uit zijn gekomen. Dat een plan als “Samen Leren” er uiteindelijk heel anders uit kan zien en dat alle partijen daar een rol in hebben lijkt me duidelijk.

Ik denk dat de meningen niet zo ver uit elkaar liggen als nu soms lijkt op Social Media, Blogs en gisteren in de Balie. Niet nog meer papieren tijgers hoor ik terecht. Maar ook dat tijd en ruimte een enorm probleem zijn. Dan blijft bij mij de vraag overeind hoe mensen dat dan gaan organiseren. Hoe je dat gaat verenigen. Een revolutie komt er niet, zoals Alderik Visser terecht stelde, maar we kunnen nog heel lang doorpraten over dit onderwerp zonder dat er wat gebeurt, jaren zo leert de geschiedenis. In een eerste bijeenkomst met de raden en de bonden was er een gezamenlijk gevoel van urgentie. En in tegenstelling tot Paul van Meenen denk ik dat dat juist goed is. We hebben iedereen nodig om die mamoettanker bij te sturen. Ik stel voor dat we een volgende bijeenkomst net als bij die eerdere bijeenkomst geen debat gaan voeren, maar gewoon aan de slag gaan met de verschillende punten van Samen Leren. Kunnen we gelijk wat aan de taal doen.

2 Comments

  • […] de Lerarenagenda en de sectoraanpakken voor het primair en voortgezet onderwijs. Zie ook het blog van Jelmer Evers, één van de initiatiefnemers. En hoewel ik vind dat aandacht voor onderwijsvernieuwing zeker […]

  • Roel says:

    Voordat je alles in onderwijsland overhoop wilt halen zul je toch eerst een visie neer moeten leggen. Leren moet leuk zijn (of Leren is leuk). Vooral in het basisonderwijs moeten we de kinderen dit leren. Talenten zijn niet alleen de kinderen die goed zijn in taal en rekenen. Alle kinderen hebben talenten. Vervelend dat we ons onderwijs geheel ingericht hebben op grond van deze twee vakken. Je kunt je dan afvragen hoeveel talent we overboord gooien, verloren laten gaan. Talent-ontwikkeling in het funderend (fundament) onderwijs. Kinderen laten ontdekken waar hun talenten liggen. Leerkrachten leren deze talenten op te sporen en verder te ontwikkelen. Leren door het ontwikkelen van het ene (mindere) talent het andere talent nog meer tot zijn recht te laten komen. Hoeveel van het één heb je nodig om het andere nog verder te ontwikkelen? Intrinsieke motivatie, van daaruit werken aan talenten. Stop met alles in vakjes te stoppen in het VO op grond van taal en rekenen. Een kind is meer dan dat. Werk met modules of certificaten, waarbij je bij elk talent kijkt hoe ver je kunt komen. Kan het niet zijn dat een leerling in het praktijkonderwijs kan tekenen op HAVO-niveau? Of een leerling op VWO-niveau muziek maakt op VMBO-BBL-niveau? Kijk dan als je 16 of 17 bent wat je hebt aan talenten (certificaten). Kijk wat je ermee kunt doen? Wat wil je worden en wat heb je nog nodig om dat te bereiken? Daadwerkelijk kinderen begeleiden naar volwassenheid.
    Ik ben er van overtuigd dat veel ongemotiveerd gedrag in het VMBO voortkomt door onze inrichting van het onderwijs. Taal en rekenen hebben ze laten zien dat ze dat niet kunnen of onvoldoende beheersen. Acht jaar lang op de basisschool daar hulp voor ontvangen, maar altijd bij de slechtsten behoren. In het VO verandert er dan niet veel. Nee, neem dan die echte talentjes op het gebied van taal en rekenen, daar is het onderwijs voor gemaakt. Naar het VWO, nog meer lekker bezig zijn met taal en rekenen. Kom op mensen wordt wakker kijk om je heen. Leerkrachten bij elkaar laten kijken, van elkaar leren kost gewoon geld. Begeleiden en/of coachen van kinderen ook. Investeer er dan in en verdien het dubbel terug met de talenten die dan wel tot ontwikkeling komen.

    Roel Strijker

Leave a Reply